Geschiedenis

Het is niet duidelijk wanneer zeep is uitgevonden, maar het wordt al duizenden jaren gebruikt. De oude Grieken, Romeinen en Egyptenaren gebruikten al zeep.

Zeep werd aanvankelijk gemaakt van as van houtskool totdat laat in de 18de eeuw voor het eerst basen in de zeepproductie werd toegepast. Door deze uitvinding werd het mogelijk op grote schaal zeep te produceren. Hiermee veranderde zeep van een luxe product naar een praktische huidreiniger voor iedereen. In de loop van de 20ste eeuw werden nieuwe synthetische varianten uitgevonden, die helaas vaak schadelijk zijn voor het milieu.

Verzeping

De chemische reactie waarbij zeep wordt gemaakt noemt men verzeping. Zeep wordt gevormd door het mengen van vetten/oliën met sterke basen zoals natrium hydroxide. Natriumhydroxide wordt ook loog of natriumloog genoemd.
De chemische verbinding waaruit vetten/oliën bestaan noemen we triglyceriden. Wanneer we triglyceriden mengen met een sterke base wordt de tryglyceride gesplitst in glycerol en 3 vetzuren.

untitled2

In een tweede stap kan de gevormde zeep gereinigd worden van onzuiverheden door het toevoegen van een zout. Hiervoor kan natriumchloride (zeezout) gebruikt worden.

untitled3

Bij het toevoegen van het zout worden de vetzuren omgezet in zouten van vetzuren doordat de natrium ionen binden met de vrije vetzuren.Het product is minder oplosbaar in water. Door deze verminderde oplosbaarheid verlaat de zeep de oplossing en vormt het een vaste massa. Dit noem met neerslaan. Na elke neerslagstap kan je de pH meten om de zuiverheid van de zeep te meten. Wanneer de natriumhydroxide verdwijnt zal de pH lager worden. Hieronder zie je een pH tabel met enkele voorbeelden van producten bij elke pH waarde.
.
pH waarde Voorbeeld
0 Batterijzuur
1 Zwavelzuur
2 Citroensap, azijn, maagzuur
3 Sinaasappelsap, cola
4 Tomatensap, bier
5 Bananen
6 Melk, urine
7 Puur water
8 Zeewater, eieren
9 Zuiveringszout (zit in bakpoeder)
10 Magnesiummelk
11 Ammoniak
12 Zeepwater
13 Bleek
14 Gootsteenontstopper

Hoe werkt zeep?

Eerder hebben we gezien dat zeep bestaat uit vetzuren. Vetzuren hebben een hele nuttige eigenschap: 1 stuk van het vetzuur is heel goed wateroplosbaar (hydrofiel, of waterlievend) en het andere stuk is goed vetoplosbaar (hydrofoob, of watervrezend).

untitled4

Dit duaal karakter laat toe dat zeep vet, olie en vuil oplost in water. Zonder zeep lukt dit niet. Dit gebeurt met micel vorming. Hierbij rangschikken de hydrofiele ‘koppen’ zich in de waterige oplossingen om zoveel mogelijk door watermoleculen omringd te zijn. En gaan de hydrofobe staarten bij elkaar zitten in de vetdeeltjes. Hierdoor vormen deze moleculen een bolletje, dit noemen we een micel. Door deze micel vorming lossen de vetdeeltjes op in water.